POWRÓT

"Utopia a edukacja. O wyobrażeniach edukacji i światów możliwych w społeczeństwie masowym"

  • Organizator: Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego; Oddział Wrocławski Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego
  • Opublikowano:
  • Aktualizowano:
  • Dziedziny: Nauki humanistyczne, Pedagogika, Psychologia, Socjologia
  • Miejsce: Wrocław, Polska

Rodzaj wydarzenia: konferencja

Zasięg wydarzenia: Wydarzenie krajowe

Adres: ul. J. Wł. Dawida 1

Miejscowość: Wrocław

Kraj: Polska

Sala / sale:

Miejsce: Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego

Dodatkowe informacje:

Rozpoczęcie wydarzenia: 2019-04-02

Zakończenie wydarzenia: 2019-04-03


Utopie, rozumiane jako spełniające ludzkie nadzieje wyobrażenia o kondycji możliwych czy przyszłych społeczeństw, stanowią wciąż atrakcyjny obszar badawczy. Obejmuje on zarówno traktaty filozoficzne, pedagogiczne i polityczne, dzieła literackie, filmowe i inne teksty kultury popularnej, wizje człowieka i wspólnoty, jak i ruchy społeczne, projekty edukacyjne czy ideologie. Wysiłek tworzenia tego rodzaju wyobrażeń, wiązany jest z wolą udoskonalania, wychowywania, rozwoju i zmiany, z pragnieniem oraz nadzieją tworzenia wystarczająco doskonałej rzeczywistości. W ten m.in. sposób poszukujemy punktów odniesienia do dyskusji o współdzielonej przyszłości. Owa przyszłość nie jest bowiem rezultatem samoistnego aktu powstania. Wymaga ona naszego zbiorowego i indywidualnego zaangażowania, zarówno na poziomie artykulacji warunków przyzwoitego życia, jak i społecznej praktyki.

Retrospekcja, jakiej dokonujemy w poszukiwaniu źródeł utopijnego myślenia, prowadzi nas jednak częściej do dzieł literackich, niż do rozpraw naukowych, w tym pedagogicznych. Tymczasem literackie utopie dostarczają raczej opowieści o krainach hermetycznych, odizolowanych, niedostępnych, ukrytych czy wręcz tajemniczych. Te „nie – istniejące” miejsca – miejsca, których nie ma, wydają się krainami tylko dla wybranych. Oczywiste przykłady takich enklaw przynoszą klasyczne dzieła Morusa czy Campanelli, a – z bardziej nam współczesnych – warto wspomnieć tę z powieści Ayn Rand Atlas zbuntowany. Umasowienie tego rodzaju utopii wyznaczałoby jej kres, cudowna przystań zniknęłaby z mapy krain niemożliwych. Klasyczne wizje idealnych społeczeństw, które znamy z literatury i sztuki, to wyobrażenia miejsc elitarnych. To ich hermetyczność i ekskluzywność czyni z nich utopie. 

Inaczej jednak sprawa może wyglądać wówczas, gdy utopie potraktujemy jako istotną część społecznych praktyk czy pedagogicznego progresywizmu. Ponadto, w perspektywie radykalnych transformacji nowoczesności, tworzenie wyobrażeń wystarczająco doskonałych warunków społecznych ma sens jedynie wówczas, kiedy miałyby one stać się powszechne, a zatem masowe. Do szczególnych tego przykładów należy zaliczyć funkcjonujące obecnie systemy oświaty, stanowiące następstwo niegdysiejszych wyobrażeń o lepszej edukacji, które wykraczają daleko poza elitaryzm ograniczonych liczebnie społeczności. Należy przy tym dodać, że owo wiązanie utopii i edukacji z masowością nie jest obce zarówno historycznym i współczesnym społeczeństwom demokratycznym, jak i autorytarnym czy totalitarnym. Aktualnie myślenie utopijne, przedstawiające opis świata w kategoriach wyspy, enklawy, azylu, grupy, dzielnicy, miasta ociera się o eskapizm, a prawdziwe wyzwanie stanowi utopia społeczeństwa masowego z praktyką edukacyjną, która ją czy to wprowadza, czy to reprodukuje. Można zatem zaryzykować twierdzenie, że współcześnie utopia każe nam konfrontować się z zagadnieniem społeczeństwa masowego i różnymi wymiarami globalizacji, a jako taka powstaje w kontekście wyzwań masowości i urzeczywistnia się poprzez umasowienie. Bez tego pozostaje ona tylko kolejną naiwną ideą, którą możemy odłożyć w niepamięć.

Chcemy zatem zachęcić badaczy z różnych dyscyplin naukowych do podjęcia, w wybranym przez siebie zakresie, zasadniczego pytania: jakie są konsekwencje połączenia tych trzech pierwiastków: myślenia utopijnego, edukacji i społeczeństwa masowego? Proponujemy przy tym szerokie rozumienie pedagogiki jako nauki o wieloaspektowym funkcjonowaniu człowieka w świecie, otwierając się przez to na rozważania tradycyjnie sytuowane w innych dyscyplinach naukowych. Proponujemy następujące obszary tematyczne:

  • Topografia utopii ważnych dla pedagogiki – ujęcie historyczne 
  • Miejsce edukacji w utopiach XX i XXI wieku
  • Utopia sposobem wyrażania myśli pedagogicznej i politycznej
  • Cele edukacji a myślenie utopijneEdukacyjna rola utopii
  • Emancypacja edukacji i poprzez edukację jako utopia 
  • Spory o charakter dobra (eu-topos) oraz o status negatywności, nieistnienia (ou-topos) w edukacji
  • Modele utopii a masowe systemy edukacyjne 
  • Obrazy masowych systemów edukacyjnych w utopiach literackich
  • Obrazy utopii w kulturze popularnej
  • Utopie, ideologie, masa 
  • Pomiędzy masowością a ekskluzywnością – utopijne oblicza edukacji 
  • Masowość i wychowanie jako cechy utopijno-dystopijnej wyobraźni
  • Światy (nie)utopijne – młodzież w świecie nowych mediów 
  • Edukacja bez człowieka czyli „utopia” sztucznej inteligencji

Podkreślając interdyscyplinarny charakter obrad, przedstawiamy ramowy program konferencji, w którym – obok czasu przeznaczonego na prezentację referatów – znalazły swoje miejsce panele dyskusyjne oraz seminaria i warsztaty. Podczas  wspólnej pracy w grupach na seminariach i warsztatach (na przykład komentując fragmenty tekstów, podejmując studia przypadków, biorąc udział w debatach czy dyskusjach plenarnych) chcemy stworzyć przestrzeń i atmosferę do dialogu, wymiany myśli i doświadczeń.

Program tego wydarzenia nie jest obecnie dostępny

Nazwa organizatora: Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego; Oddział Wrocławski Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego

Adres: ul. J. Wł. Dawida 1

Miejscowość: 50-527 Wrocław

Kraj: Polska